Krystian Jarnuszkiewicz

Kompozycja trzecia

Udostępnij:
Datowanie: 1968
Technika: technika własna
Materiały: miedź
Rozmiar:wys. 70 cm, szer. 60,5 cm, głęb. 41 cm
Sposób nabycia:zakup
Data nabycia: 01.12.1968
Numer inwentarzowy: MS/SN/R/64

Opis dzieła

Kompozycja trzecia to rzeźba przestrzenna składająca się z miedzianej płyty umieszczonej pionowo na stelażu i przywieszonych do niej kilkunastu arkuszy miedzianej blachy wyciętej w nieregularne organiczne kształty. Gładkie blaszki tworzą obłą formę przechodzącą przez środek płyty. Nowoczesna abstrakcyjna forma jest z jednej strony analityczna i surowa, a z drugiej bliska naturze. W zależności od ustawienia, rzeźba sprawia wrażenie ciężkiego monolitu lub lekkiej, unoszącej się w powietrzu konstrukcji. Blaszki mogą zasłaniać lub odsłaniać przestrzeń znajdującą się po drugiej stronie.

W konstrukcji Jarnuszkiewicza widoczne są odwołania do założeń czasoprzestrzenności, o której w pracy Kompozycja przestrzeni, obliczenia rytmu czasoprzestrzennego (1931) pisali Katarzyna Kobro i Władysław Strzemiński: „Wprowadzenie do dzieła sztuki trzeciego wymiaru, to znaczy głębi, pociąga za sobą jego czasoprzestrzenność. Czasoprzestrzennością nazywamy zmienność tego dzieła sztuki przy oglądaniu jego z rozmaitych stron”. Według Kobro i Strzemińskiego rzeźba unistyczna powinna wtapiać się w przestrzeń. Ten aspekt był również istotny dla samego Jarnuszkiewicza, który projektując swoje rzeźby myślał o ich otoczeniu i wyobrażał je sobie wkomponowane w krajobraz. Najlepiej znaną tego typu realizacją jest konstrukcja Totem (1968), która stanęła na pasie zieleni oddzielającym jezdnie przy ul. Kasprzaka w Warszawie.

W pracy Kompozycja trzecia, zarówno jeżeli chodzi o wybór materiałów jak i samą formę, widoczny jest wpływ, jaki miał na Krystiana jego starszy brat Jerzy Jarnuszkiewicz. W latach 1956 – 1959 Krystian uczęszczał do pracowni rzeźby prowadzonej przez niego w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Na przełomie lat 50. i 60. Jerzy zainteresował się zagadnieniem przestrzeni i otoczenia jako komponentów dzieła rzeźbiarskiego, a w połowie lat 60. zaczął tworzyć prace z metalu. Jego rzeźby z tego okresu stanowiły niewątpliwą inspirację dla Krystiana.

Dorota Stolarska-Kultys

Opis prosty

Kompozycja trzecia to rzeźba zrobiona z miedzi. Jej głównym elementem jest miedziana płyta umieszczona pionowo na stelażu. Jest w niej wycięty otwór, w którym wisi kilkanaście arkuszy blachy. Gładkie blaszki tworzą obłą formę przechodzącą przez środek płyty. Nowoczesna forma jest z jednej strony zimna i surowa, a z drugiej bliska naturze. W zależności od ustawienia blaszki układają się w różny sposób. Rzeźba może sprawiać wrażenie ciężkiego monolitu lub lekkiej, unoszącej się w powietrzu konstrukcji. Blaszki mogą zasłaniać lub odsłaniać to, co znajduje się po drugiej stronie. Artysta projektując swoje rzeźby myślał o ich otoczeniu i wyobrażał sobie jak będą wyglądały w krajobrazie. 

Dorota Stolarska-Kultys

Audiodeskrypcja

Autor: Krystian Jarnuszkiewicz

Tytuł: „Kompozycja trzecia”

Technika: własna, miedziane blachy, druty

Wymiary: wys. 70 cm, szer. 60,5 cm, głęb. 41 cm

Rok powstania: 1968


„Kompozycja trzecia” Krystiana Jarnuszkiewicza to abstrakcyjna rzeźba, w formie płyty z blachy umieszczonej pionowo na drucianym stelażu, z wyciętym otworem i zawieszonymi w nim piętnastoma arkuszami czerwonej blachy wyciętej w nieregularne organiczne kształty. Rzeźba z każdej strony wygląda inaczej. Czerwone elementy miedziane przeszywają blachę na wylot pod kątem prostym, ale ta blacha nie stanowi dla nich osi symetrii.
Płaszczyzna blachy o wymiarach 65 cm na 60,5 cm jest ustabilizowana pionowym, zespawanym drucianym stelażem. Metalowa konstrukcja tworzy pionową ramę z szynami po bokach, w którą wsunięta jest blaszana płaszczyzna. Blaszana płyta nie dotyka dolnej krawędzi metalowej ramy, zostawiając kilkucentymetrowy prześwit na dole. Rama stoi stabilnie w pionie, dzięki dospawanym dwóm prostopadłym do nich nóżkom. Na wysokości 8 cm oraz 50 cm od dołu, cała rzeźba opasana jest dwoma drucianymi obręczami o wykroju migdała, przyspawanymi do ramy stabilizującej konstrukcję. Migdałowate obręcze obejmują miedziane pionowe płyty o nieregularnych, organicznych kształtach, przeszywające arkusz blachy. Pośrodku górnej części blachy został wycięty owalny poziomy otwór o ząbkowanych krawędziach. Regularny układ ząbków pozwolił wsunąć w nie pionowo i ustabilizować miedziane kształty, z zachowaniem odstępów – kilkucentymetrowych, regularnych prześwitów. Metalowe płaszczyzny mają różny kształt. Wsunięte skrajnie blachy, po cztery z każdej strony, są  mniejszymi owalami. Najmniejsze mają wielkość dłoni dorosłej osoby. Zbliżając się ku centrum – powiększają się. Środkowe siedem blach ma inny kształt. Owalne górne figury rozciągają się ku dołowi po jednej stronie arkusza blachy i zaginają, przeszywając ją na dole i w dolnym prześwicie. W efekcie z jednej strony rzeźby na tle arkusza metalu znajduje się 15 cienkich pionowych blach w obrysie owalnego wycięcia oraz na dole, centralnie 7 pionowych elementów. Po drugiej stronie arkusza natomiast widoczne są w górnej części pionowo ustawione mniejsze skrajne blachy i 7 centralnych powierzchni ciągnących się pionowo do podłogi.  
Patrzenie na „Kompozycję trzecią” Jarnuszkiewicza z boku – od strony krawędzi daje widok unoszących się nad powierzchnią miedzianych kształtów. W dolnej części zarys płyt jest jednakowy -  to zakrzywione laski. Blachy w górnej części widzimy jako nałożone na siebie niemal koncentryczne obłe kształty, układające się w rysunek podobnych do poziomic na wzgórzu.
Krystian Jarnuszkiewicz studiował na Wydziale Rzeźby w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu, a następnie w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych w pracowni swojego starszego brata - Jerzego Jarnuszkiewicza. Dyplom zrobił w roku 1959. Poszukiwania twórcze Krystiana Jarnuszkiewicza, widoczne także w „Kompozycji trzeciej”, dotyczą nieustannej transformacji i przeistoczenia.

Tekst audiodeskrypcji: Agnieszka Wojciechowska-Sej
Konsultacja ekspercka: Magdalena Rutkowska

Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi

Projekt pn. Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi współfinansowany jest w ramach Działania 2.3 Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego, poddziałanie 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury, oś priorytetowa II E-administracja i otwarty rząd Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa.

Projekt pn. Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi współfinansowany jest w ramach Działania 2.3 Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego, poddziałanie 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury, oś priorytetowa II E-administracja i otwarty rząd Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kwota dofinansowania: 679 359,96 PLN 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kwota dofinansowania: 679 359,96 PLN 
Wystawy

Państwo Dydony

Krystian Jarnuszkiewicz

Dzieła w tej samej kolekcji
Zobacz także