Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

Henryk Stażewski

Kompozycja

Udostępnij:
Datowanie: ok. 1930 r.
Technika: malarstwo olejne
Materiały:płótno, farby olejne
Rozmiar:szerokość: 54 cm, wysokość: 73 cm
Sposób nabycia:dar
Data nabycia: 20.11.1931
Numer inwentarzowy:MS/SN/M/41
Dzieło dostępne na ekspozycji:nie

Opis dzieła

Opis dedykowany osobom ze spektrum autyzmu

Opis dzieła:
●    to obraz olejny, namalowany na płótnie;
●    jest to obraz abstrakcyjny → nie przedstawia rzeczy, roślin, zwierząt ani ludzi;
●    na obrazie są figury geometryczne w kolorach: białym, żółtym, niebieskim, czarnym, czerwonym, szarym;
●    zaokrąglenia białej i czerwonej figury mogą przypominać brzuszek litery “P”;
●    figura czerwona może przypominać kształt litery “r”;
●    najbardziej widoczna jest figura czerwona;

●    wydaje się, że kolor czerwony jest najbliżej osoby patrzącej na obraz.  

Autor skryptu: Małgorzata Wiktorko


Opis dedykowany osobom słabo słyszącym i niesłyszącym

Kompozycja Stażewskiego jest pracą abstrakcyjną. Nie jest odwzorowaniem rzeczywistości.  Artysta szuka harmonii (muzyka) i równowagi proporcji elementów plastycznych. Zestawienie geometrycznych kształtów tworzą złudzenie trój wymiaru, figury jakby nachodzą na siebie i zasłaniają, te co są z tyłu. Trudno stwierdzić, co jest tłem, a co figurą. Widać tu nawiązanie do neoplastycyzmu. Jest to kierunek, który powstał w Holandii w latach 20. XX wieku. Za twórców uważa się Pieta Mondriana i Thea van Doesburga, których Stażewski znał osobiście. Zasadą było stosowanie tylko pionów i poziomów. Gama kolorystyczna została ograniczona tylko do 3 kolorów podstawowych (czerwony, żółty, niebieski) oraz tzw. niekolorów (czerni, bieli, szarości). Henryk Stażewski zrobił swoją wersję neoplastycyzmu. Nie zastosował rygorystycznej siatki pionów i poziomów. Uważał, że „krajanie obrazu na części” psuje optyczną harmonię kompozycji. Dodatkowo wprowadził, niedopuszczalne w neoplastycyzmie, łuki. Sprawia to, że kompozycja kojarzy się z typografią.(Elementy na obrazie przypominają litery.) Można dopatrzeć się litery
„P” albo „a” i „r”.
a.r. to nazwa ugrupowania artystycznego, do którego należał Stażewski, wraz z Katarzyną Kobro Władysławem Strzemińskim, Julianem Przybosiem i Janem Brzękowskim. Skrót a.r. tłumaczy się dwojako: awangarda rzeczywista lub artyści rewolucyjni. Grupa powołała do życia Międzynarodową Kolekcje Sztuki Nowoczesnej, która to kolekcja stała się trzonem kolekcji nowopowstałego Muzeum Sztuki w Łodzi. (Członkowie grupy a.r. stworzyli Międzynarodową Kolekcję Sztuki Nowoczesnej, która to stała się bazą/podstawą dzieł dla nowego, dopiero co powstającego Muzeum Sztuki w Łodzi.)

Autor skryptu: Katarzyna Mądrzycka-Adamczyk


Jaka miała być nowa plastyka w latach 20. XX wieku? Jak miała ukazywać wartości uznawane za uniwersalne? W Kompozycji płaszczyzny niebieskie, czarne, czerwone, żółte, szare i białe tworzą układ form geometrycznych, w którym najważniejszą rolę odgrywa poszukiwanie równowagi stosunków i proporcji elementów plastycznych. To jednak coś więcej niż czysta matematyka. Zestawienie szablonowych form tworzy złudzenie trzeciego wymiaru, a widz gubi się w domysłach, co jest figurą, a co tłem. Tę iluzoryczną grę wzmacniają skojarzenia z typografią – kształty niebieski i czerwony wydają się układać w uproszczone litery „a” i „ r”. Stażewski, podobnie jak wielu awangardowych artystów w tym czasie, poszukiwał elementarnych form, na jakich oprzeć by się mogła nowa plastyka. Znał osobiście twórców związanych z De Stijl. Nie stosował jednak rygorystycznych wytycznych neoplastycyzmu, wyraźnej horyzontalno-wertykalnej „siatki”. Uważał, że „krajanie obrazu na części” niweczy optyczną harmonię kompozycji. Klucz do tej harmonii tkwił w ekonomii form, wykorzystaniu płaszczyzn oraz – co było zupełnie rozbieżne z teorią Mondraiana – użyciu łuku. Uważnie badał, jak kolor, struktura, materiał i faktura wpływają na formę. Kompozycja ze zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi należy do nielicznych dzieł ocalałych po II wojnie światowej, które obrazują pierwsze poszukiwania artysty w tym zakresie.

Paulina Kurc-Maj (Cytat za: Abecadło, red. Jarosław Lubiak, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 2010, s.nlb. [369]).


W abstrakcyjną Kompozycję, Stażewski wplótł linie tworzące półkola, przez co ten właśnie obraz mógłby być wzięty np. za wymyślną, typograficzną ozdobę, inicjał – „P”, od którego zaczyna się akapit jakiejś „neoplastycznej” powieści lub za litery „a” i „r”, być może nawiązujące do nazwy grupy „a.r.”, której był wówczas członkiem. Kompozycja namalowana jest prawie tak, jak postulował w neoplastycyzmie Piet Mondrian, który „zarzucał” na obraz siatkę, sieć prostopadłych i równoległych linii, a pomiędzy układał ściśle wyznaczone kolory. Stażewski uznał, że takie „krojenie płaszczyzny obrazu na części wywołuje niepokój” i mimo szacunku dla zdobyczy ówczesnej awangardy kierował się własną intuicją, własnym wyczuciem formy i tego, jak najlepiej ułożyć obok siebie kolor i kształt i jaką linią je od siebie oddzielić.

Maciej Cholewiński (Cytat za: Korespondencje. Sztuka nowoczesna i uniwersalizm, red. Jarosław Lubiak, Małgorzata Ludwisiak, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 2012, s. 298

Wystawy

wystawa monograficzna Henryka Stażewskiego, Muzeum Narodowe w Krakowie, 2008-04-17 - 2008-09-21
Kobro y Strzemiński. Prototipos vanguardistas, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madrid, 2017-04-25 - 2017-09-18

Henryk Stażewski
Henryk Stażewski

Był czołowym artystą polskiej Awangardy skupiał wokół siebie kolejne pokolenia artystów. Był współzałożycielem grup Blok, Praesens i „a.r.” oraz członkiem międzynarodowych stowarzyszeń Cercle et Carré oraz Abstaction-Création. Wraz z Janem Brzękowskim pełnił rolę paryskiego „ambasadora” ugrupowania „a.r.” i działał na rzecz powołania Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej. Początkowo tworzył prace pod wpływem kubizmu i puryzmu, od lat 20. – abstrakcyjno-geometryczne. po II wojnie światowej tworzył m.in.: reliefy (białe, czarno-białe i metalowe), barwne kompozycje geometryczne, obrazy „unistyczne” – białe kwadraty...

Inne dzieła tego artysty
Zobacz także