Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

Grafika zastępcza dla video
Grafika zastępcza dla video
Kompozycja wisząca (2) (Konstrukcja wisząca 2)

Katarzyna Kobro

Kompozycja wisząca (2) (Konstrukcja wisząca 2)

Udostępnij:
Datowanie: 1921-1922 / 1971-1979 (rekonstrukcja Janusza Zagrodzkiego i Bolesława Utkina)
Technika: rzeźba
Materiały:metal
Rozmiar:szerokość: 39,6 cm, wysokość: 26,2 cm, głębokość: 28,6 cm
Sposób nabycia:zakup
Data nabycia: 1971
Numer inwentarzowy:MS/SN/R/142
Dzieło dostępne na ekspozycji:nie

Opis dzieła

Opis dedykowany osobom ze spektrum autyzmu

Katarzyna Kobro zrobiła rzeźbę z cienkiej metalowej wstęgi. Metalowa wstęga to część taśmowej piły do cięcia metalu. Metalowa wstęga to część tnąca mechanicznej piły, używanej w fabrykach. Dwa końce miękko poskręcanej wstęgi są przyczepione do metalowego brzeszczotu. Brzeszczot to krótki kawałek metalowej taśmy wykorzystywany do ręcznej piły, do cięcia metalu. Metalowe kółko jest przyczepione na końcu brzeszczotu. Metalowe kółko jest pochylone ukośnie. Na środku brzeszczotu jest przyczepiony krzyżyk. Równoramienny krzyżyk jest skierowany ku środkowi rzeźby. Katarzyna Kobro wykorzystała metalową taśmę do zrobienia lekkiej rzeźby. Rzeźba jest zawieszona na cienkim drucie. Drut jest tak cienki, że możemy go nawet nie zauważyć. Rzeźba lekko porusza się w powietrzu. Odblaski światła od połyskliwej srebrzystej taśmy ciągle się zmieniają.  Rzeźba ma wiele dziur. Rzeźba łączy się z powietrzem, z przestrzenią.  

Jest to rzeźba abstrakcyjna. Nie przedstawia człowieka, konia ani kwiatka. Rzeźba jest geometryczna. Rzeźba wydaje się lecieć. Rzeźba może się kojarzyć z galaktyką spiralną.
Katarzyna Kobro wykorzystała taśmę metalową, która ma standardowe wymiary wynikające z obliczonych matematycznie norm technicznych. Katarzyna Kobro w szkole bardzo interesowała się biologią i matematyką. Rodzice Katarzyny Kobro chcieli, żeby poszła na medycynę, ale ona wolała zostać rzeźbiarką.  

Katarzyna Kobro nawiązuje do obrazów i rzeźb innych artystów. Koło i krzyż wykorzystywał w swoich obrazach Kazimierz Malewicz (Mistyczny suprematyzm, 1920/1922). Aleksander Rodczenko zrobił przestrzenną Wiszącą konstrukcję, 1920. Rzeźby, które wyglądają jakby się ruszały, robili też, w tym samym czasie László Moholy-Nagy i Naum Gabo.

Autor skryptu: Małgorzata Wiktorko


Opis dedykowany osobom słabo słyszącym i niesłyszącym

Katarzyna Kobro wykonała Konstrukcję wiszącą (2) w latach 1921-1922. To druga z prac wiszących, która podejmuje problem ruchu w przestrzeni. Prawdopodobnie pochodzi z pracowni smoleńskiej. Pierwotnie została stworzona z prefabrykowanych materiałów tj. stalowa obręcz, piła do metalu, żelazne koło, krzyżak.

Formę rzeźby stanowi powyginana w różnych kierunkach metalowa obręcz. Poszczególne elementy pracy charakteryzuje różny stopień napięcia i drgania. Można odnieść wrażenie jakoby części składowe konstrukcji pozostawały w ciągłym ruchu. Artystka wewnątrz dynamicznego kształtu umieściła symboliczne znaki: koło i krzyż. Badacze utożsamiają je z praformą suprematyzmu. Konstrukcja wisząca (2) swoją formą i oddziaływaniem w przestrzeni pokazuje pierwsze eksperymenty kinetyczne. Oryginał konstrukcji uznano za zaginiony. Na jej temat nie ma również informacji w katalogach wystaw czy recenzjach.

Rekonstrukcji rzeźby dokonał Bolesław Utkin, w oparciu o zachowaną fotografię. Użył piły do cięcia metalu, tak jak w oryginale. Dzięki temu elementowi udało się odtworzyć prawdopodobne wymiary pozostałych elementów konstrukcji. Największe wyzwanie stanowiło wyznaczenie miejsc, kątów nachylenia poszczególnych elementów. Pierwszy zrekonstruowany egzemplarz rzeźby nie był zadowalający toteż w 1979 roku Bolesław Utkin ponownie podjął się zadania. Wykonał rekonstrukcję pracy, którą się obecnie prezentuje.

Makietę tej konstrukcji wykorzystano w filmie Józefa Robakowskiego w 1971 roku. Rekonstrukcję rzeźby pokazano na wystawie „Constructivism in Poland rok 1923-1926, Blok, Praesens, a.r.” przygotowanej przez Muzeum Sztuki, Łódź w Essen i Otterlo 1973.

Katarzyna Kobro była jedną z inicjatorek Grupy a.r. Artystka uważała, że rzeźbę należy uwolnić od przymusu bycia bryłą. Według niej rzeźba stanowi równoprawny element przestrzeni, współistnieje z przestrzenią, która ją otacza i się z nią przenika. Każdy element kompozycji jest tak samo ważny.

Autor skryptu: Maja Pawlikowska


Opis kuratorski

Druga z rzeźb wiszących rozwiązująca w inny sposób zagadnienie ruchu w przestrzeni. Wykonana najpewniej również w  Smoleńsku,  całkowicie  z  materiałów  prefabrykowanych, skonstruowana tak,  że  „wzajemny  układ  poszczególnych form wobec siebie nie był stały, napięcie i drganie stalowych elementów   powodowało   nowe   właściwości   dynamiczne i  sprawiało,  że  części rzeźby  pozostawały  jak  gdyby  w  ciągłym ruchu”.  Jednocześnie w „przestrzeni wyznaczonej przez – uzyskany ze skręconej obręczy – pełny wewnętrznej energii dynamiczny  kształt  umieściła symboliczne  znaki,  praformy suprematyzmu – koło i krzyż” (J. Zagrodzki). Tenże sam autor stawia realizacje wiszące Kobro, w tym tę drgającą  w  przestrzeni,  wśród  pierwszych  eksperymentów kinetycznych,  równoległych  do  poszukiwań  w  tym  zakresie Nauma Gabo i László Moholy Nagy’ego. Z kolei U. Grzechca w swej analizie odwołuje się do porównań np: z Konstrukcją  Nr.  557 Konstantego  Miedunieckiego,  wykazując  innowacyjność rozwiązań Kobro w stosunku do współczesnych. Także  losy  tej  rzeźby  są  nam  nie  znane.  Zapisy  w  katalogach wystaw, recenzjach, wzmianki nie pozwalają na identyfikację. Pełna rekonstrukcja dokonana w oparciu o zachowaną fotografię z wykorzystaniem znormalizowanej piły do cięcia metalu,  tak  jak  w oryginale  (por.:  kat.  II.3).  Identyfikacja  tego elementu umożliwiła autorowi projektu odtworzenie wymiarów  pozostałych  części  z  dużą  dozą  prawdopodobieństwa. Szczególną  trudność  stanowiło  jednak  wyznaczenie  miejsc, kątów  nachylenia  i  techniki  połączeń  poszczególnych  elementów jako stabilizujących całą formę, w widoku jak na zachowanej  fotografii  oryginału.  Pierwszy  wykonany  przez B. Utkina egzemplarz założenia tego nie spełniał zadowalająco, dopiero przeprowadzane na wniosek projektanta kolejne próby doprowadziły do uzyskania w 1979 r. rekonstrukcji aktualnie prezentowanej, choć także nie wolnej od błędów. Makietę  tej  konstrukcji  wykorzystano  również  w filmie  J.  Robakowskiego w 1971 r. Rekonstrukcję pokazano natomiast na wzmiankowanej już wystawie w Essen i Otterlo w 1973 r. Kopia rekonstrukcji w kolekcji Muzeum Narodowego,  Warszawa  (depozyt  J.  Zagrodzkiego).  Inne  egzemplarze o nie znanej nam proweniencji w zbiorach prywatnych.

(Zenobia Karnicka, cytat z katalogu: Katarzyna Kobro 1989-1951. W setną rocznicę urodzin, kat. wystawy, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 1998, s. 124 i 144 )

Wystawy

The Other Side of The Moon..., LOUISIANA Museum of Modern Art, 2012-02-10 - 2012-05-28
Love Letters (1870 - 1930), 2014-11-07 - 2015-02-22
Kobro y Strzemiński. Prototipos vanguardistas, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madrid, 2017-04-25 - 2017-09-18

Katarzyna Kobro
Katarzyna Kobro

Rzeźbiarka i teoretyczka sztuki, była jedną z najwybitniejszych artystek związanych z awangardą międzywojenną w Polsce. Urodziła się w Moskwie w rodzinie o niemieckich korzeniach. Od 1917 roku studiowała w Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury w Moskwie (później II Państwowe Wolne Pracownie Artystyczne) i szybko związała się ze środowiskiem lewicy konstruktywistycznej. W tym czasie poznała też swojego przyszłego męża, Władysława Strzemińskiego. W 1920 roku artystka przeniosła się do Smoleńska, gdzie współpracowała ze Strzemińskim, m.in. projektując plakaty dla Rosyjskiej Agencji Telegraficznej, ROSTA i uczestnicząc w obradach...

Inne dzieła tego artysty
Dzieła w tej samej kolekcji
Zobacz także