Władysław Strzemiński
Kompozycja przestrzenna (2)
Datowanie: | ok. 1948 |
Technika: | klejenie, obróbka drewna, malowanie |
Materiały: | drewno, farba olejna |
Rozmiar: | wys. 100,5 cm, szer. 150 cm, głęb. 67 cm |
Sposób nabycia: | dar |
Data nabycia: | 07.04.1948 |
Numer inwentarzowy: | MS/SN/R/21 |
Opis dzieła
Zaprojektowane przez Władysława Strzemińskiego dwie „Kompozycje przestrzenne” powstały z myślą o wnętrzu Sali Neoplastycznej. Zostały zbudowane z listew o przekroju kwadratowym i czworobocznych płaszczyzn w całości pokrytych polichromią i utrzymanych w czystych kolorach podstawowych: czerwonym, niebieskim i żółtym oraz w „niekolorach”, czyli białym, czarnym i szarym. Kompozycje nawiązują do zestawu mebli, które artysta zrealizował na potrzeby ekspozycji. Pomimo abstrakcyjnej formy, można w nich zobaczyć modele stoisk wystawienniczych znane z rysunków, które również znajdują się w kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi.
Władysław Strzemiński zainteresował się działaniami z zakresu projektowania pod koniec lat 20. XX wieku w ramach współpracy z grupą Praesens, zrzeszającą awangardowych artystów i architektów. Wraz z architektem Szymonem Syrkusem opracował wówczas projekt salonu futer oraz zaangażował się razem z żoną, Katarzyną Kobro, w realizację pawilonów wystawienniczych dla Ministerstwa Skarbu i Monopolu Państwowego na Powszechną Wystawę Krajową w Poznaniu. W 1930 roku wykonał projekt Willi dla Juliana Przybosia, który łączył w sobie idee neoplastycyzmu z autorską koncepcją artysty, zakładającą kształtowanie przestrzeni za pomocą płaszczyzn zakomponowanych względem siebie wedle stałej proporcji. Metoda ta opisana została w książce „Kompozycja przestrzeni. Obliczenia rytmu czasoprzestrzennego", wydanej przez Strzemińskiego i Kobro w 1931 roku. Wychodząc od zagadnień związanych z rzeźbą i uwzględniając jej relację z przestrzenią i widzem, który w niej istnieje oraz działa, koncepcja ta opierała się na założeniu, że istotą rzeźby powinno być odpowiednie opracowanie rytmu łączące poszczególne składowe kompozycji istniejące w formie płaszczyzn. Rytm oparty o stałą proporcję matematyczną miał scalać obiekt w organiczną całość, równoważąc elementy przestrzenne i ich działanie w czasie. Istotną rolę w koncepcji zajmował kolor, zwłaszcza kolory podstawowe (czerwony, niebieski i żółty) oraz „niekolory”, które „rozbijały bryłę” tworząc wrażenie jej jedności z przestrzenią. Autorzy przenieśli te założenia także na sztuki użytkowe, w tym na architekturę, w której do powyższych zasad dołączyły także zagadnienia funkcjonalności, takie jak technologia czy materiał. W „Kompozycji przestrzeni" Kobro i Strzemiński pisali: „(...) architektura wymaga całkowitego związku: rozmieszczenia rzeczy utylitarnych, wynalazków konstrukcyjnych, jakości barwy i kierunku kształtów, które same unoszą i kierują rytmem człowieka w architekturze”. Idee artystów dotyczące architektury odwołują się do funkcjonalizmu, jednak tym, co ich interesuje nie jest praktyczna funkcja przedmiotu lub budynku, ale fenomenologia przestrzeni. Strzemiński poddaje analizie możliwe do zaobserwowania w funkcjonowaniu człowieka ruch i rytm, które mogą być odpowiednio organizowane przez architekturę. Jak pisał w 1931 roku jej celem jest „być regulatorem rytmu życia społecznego i indywidualnego” (W. Strzemiński, „Zasady nowej architektury", Linia 1931, nr 3). Koncepcja ta znalazła swoje odbicie w projekcie Sali Neoplastycznej i zrealizowanych przez Strzemińskiego kompozycjach przestrzennych, które wraz z innymi elementami przestrzeni uczestniczą razem z widzem w kreacji Gesamstkunstwerku – dzieła totalnego.
Myśl Strzemińskiego i Kobro bliska jest postawom reprezentowanym przez twórców z kręgu holenderskiego De Stijl. W książce „Kompozycja przestrzeni. Obliczenia rytmu czasoprzestrzennego" autorzy odwołują się między innymi do projektów Theo van Doesburga – malarza i jednego z pionierów architektury modernistycznej. Stanowiły one punkt odniesienia dla koncepcji rzeźby unistycznej, a później także dla nowoczesnej architektury i sztuki użytkowej. Strzemiński i Kobro, doceniając wkład artystów z grupy De Stijl w rozwój sztuki, podjęli się jego redefinicji i wzbogacenia o własne przemyślenia, odnoszące się do funkcjonalizmu.
Dorota Stolarska-Kultys
Opis prosty
Omawiane obiekty powstały z myślą o jednej z sal w Muzeum Sztuki. Była to Sala Neoplastyczna. Znajdowały się w niej też meble stworzone przez Władysława Strzemińskiego. Artysta zajmował się projektowaniem od czasów przedwojennych. W swoich działaniach opierał się o własną koncepcję. Opisał ją wraz z żoną w 1931 roku. Punkt wyjścia stanowiła dla niej rzeźba. Później znalazła zastosowanie także w sztuce użytkowej i architekturze. Istotnym elementem koncepcji była relacje obiektu z miejscem i użytkownikiem. Ważną rolę odgrywał rytm. Rytm powstaje przez umieszczenie poszczególnych elementów w odpowiednich miejscach. Pomocne są też kolory. Strzemiński stosował podstawowe: czerwony, żółty, niebieski oraz szary, czarny i biały. Kolory „rozbijają” bryłę. Tworzą wrażenie jej jedności z przestrzenią.
Dorota Stolarska-Kultys
Opis dla osób ze spektrum autyzmu
Władysław Strzemiński był malarzem i rysownikiem. Projektował też meble i rzeźbił. Rzeźby swoje nazwał „Kompozycjami przestrzennymi”. Składają się z pionowych i poziomych elementów. Zrobione są z pomalowanego drewna. Są kwadratowe lub prostokątne. Wyglądają, jak ramy do obrazów. Artysta ustawił je pionowo i poziomo. Do kilku ram wstawił kolorowe płaszczyzny z drewna. Tak powstała rzeźba. Można na niej siadać, jak na ławce w parku.
Maciej Cholewiński, konsultacja ekspercka: Aleksandra Oszczęda.
Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi
Projekt pn. Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi współfinansowany jest w ramach Działania 2.3 Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego, poddziałanie 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury, oś priorytetowa II E-administracja i otwarty rząd Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa.
![Projekt pn. Cyfrowe udostępnienie zasobów Muzeum Sztuki w Łodzi współfinansowany jest w ramach Działania 2.3 Cyfrowa dostępność i użyteczność informacji sektora publicznego, poddziałanie 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury, oś priorytetowa II E-administracja i otwarty rząd Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa.](https://zasoby.msl.org.pl/files/program_part/1/c7f48f16528175705e1a3d6b8a0ffdd5.jpg)
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kwota dofinansowania: 679 359,96 PLN
![Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kwota dofinansowania: 679 359,96 PLN](https://zasoby.msl.org.pl/files/program_part/2/e053e63adeeef9846ba4d68028898c59.png)
Re-inventing Piet. Mondrian and the Consequences [2023-03-11-2023-07-16]
Re-Inventing Piet. Mondrian and the Consequences Wilhelm-Hack-Museum [2023-09-09-2024-01-21]
Organizatorzy życia. De Stijl, polska awangarda i design [2017-11-24-2018-02-25]
Katarzyna Kobro & Władysław Strzemiński. New Art in Turbulent Times [2018-03-10-2018-09-02]
Kobro y Strzemiński. Prototipos vanguardistas [2017-04-25-2017-09-09]
A Polish Avant-garde, Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński [2018-10-24-2019-01-14]
Group Dynamics - Collectives of Modernist Period