Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

Mimo że wystawa Zbigniewa Libery, otwarta w czerwcu 1982 roku w prywatnym miejscu spotkań i działań artystycznych związanych z Kulturą Zrzuty, tak zwanym „Strychu”, nie miała jednoznacznie politycznej wymowy, artysta w wyniku donosu został oskarżony o powielanie i kolportowanie prasy podziemnej i skazany na półtora roku więzienia. Pierwszą część wyroku odbył w areszcie śledczym przy ulicy Smutnej w Łodzi, gdzie mieściło się więzienie dla kryminalistów.

Kiedy od innego zatrzymanego artysta dowiedział się, że istnieje osobna placówka przeznaczona głównie dla więźniów politycznych, rozpoczął protestacyjną głodówkę, w wyniku której został przeniesiony do więzienia w Hrubieszowie. I właśnie z tego zakładu karnego pochodzą fotografie składające się na tę pracę. Jak mówił sam artysta, wykonując je, wiele ryzykował, ponieważ gdyby się o tym dowiedziano, groził mu kolejny wyrok. Libera w wywiadzie pt. Dla nas polityka była błazenadą przyrównywał zakład karny w Hrubieszowie do obozu jenieckiego i wspominał, że poznał tam wielu interesujących ludzi. W celi udało mu się ukryć radio, był także wielokrotnie proszony przez współosadzonych o pomoc w projektowaniu i drukowaniu materiałów. Choć fotografie nie ukazują ciężkich warunków życia w zakładzie, a ich wymowa nie jest jednoznacznie negatywna, artysta wspominał, że reakcją na wszelkie formy oporu były akcje pacyfikacyjne. W wyniku amnestii wyrok Libery został skrócony, jednak pobyt w obu zakładach karnych do tego stopnia odbił się na stanie psychicznym artysty, że ten zaczął się jąkać.

Maria Franecka