Kolekcja Sztuki Dawnej

Tabor (Powrót spod Wiednia) to jeden z kilku obrazów Józefa Brandta poświęconych odsieczy wiedeńskiej z 1683 roku. Tematem artysta zaczął interesować się w 1868 roku, co zaowocowało m.in. wielkoformatowym płótnem Bitwa pod Wiedniem (1873, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie), namalowanym z typową dla Brandta brawurową dynamiką.

Nastrój Taboru jest zupełnie inny. W centrum obrazu artysta umieścił oddalający się pochód anonimowych żołnierzy. Korowód ciągnie się aż po horyzont, niknąc w kurzu. Od grupy oderwało się trzech jeźdźców, którzy najwyraźniej pytają napotkanego chłopa o drogę. Scena rozgrywa się w płaskim pejzażu poprzecinanym kilkoma grupami drzew. Inaczej niż na większości obrazów Brandta, krajobraz dominuje nad postaciami. Jego monotonia koresponduje ze znużeniem żołnierzy. Usytuowanie anonimowych jeźdźców w nacechowanym emocjonalnie pejzażu nasuwa skojarzenia ze scenami powstańczymi malowanymi przez zaprzyjaźnionego z Brandtem Maksymiliana Gierymskiego (np. Pochód ułanów polskich w 1830 roku, ok. 1869, Muzeum Sztuki w Łodzi).

Obraz należy do najlepszych w dorobku Brandta. Pokazany na wystawie w Wiedniu w 1870 roku wzbudził duże zainteresowanie krytyków młodym malarzem. Pracę zakupiono do prywatnej kolekcji cesarza Franciszka Józefa, co było jednym z pierwszych wielkich sukcesów Brandta.

Joanna Jaśkiewicz

Obraz przedstawia wojskowy oddział zmierzający szeroką, piaszczystą drogą. W tle nizinny krajobraz z pojedynczymi, wysokimi drzewami. Horyzont dzieli obraz na dwie nierówne części. Górna – przedstawia zachmurzone niebo. Dolna, zajmująca 1/3 wysokości obrazu, oddział wojska. Tabor zmierza zwartym szykiem od prawego, dolnego narożnika skośnie w głąb, ku centralnej części obrazu. Na jego końcu, w prawym dolnym narożniku, gniady koń z czarnym siodłem. Przedstawiony tyłem do nas, przodem do kierunku marszu. Przed nim szaro-brązowy, drewniany powóz. Zapełniony bagażem. Z lewej strony, przy powozie, woźnica. Ubrany w szary strój. W prawej, uniesionej dłoni trzyma bat. Pogania znajdującego się przed nim konia. Przed nimi grupa wolnych koni, następnie trzech jeźdźców. Ubrani kolejno, od prawej w czerwony, żółty i czarny płaszcz. Wszyscy ukazani tyłem. Przed nimi kolejny powóz. Na jego szczycie zarys dwóch postaci. W głębi sylwetki kilkudziesięciu żołnierzy i koni. Z lewej strony zwartego szyku mężczyzna w szarym płaszczu. Stoi tyłem do taboru przodem do trzech mężczyzn na karych koniach. Uniesioną prawą rękę kieruje w lewo, w głąb obrazu. Ustawieni naprzeciw niego mężczyźni są ubrani w długie płaszcze i czapki z piórem. Kolorystyka obrazu jest dość jasna. Dominują odcienie beżu, szarości, brązu i zieleni. Pojawiają się także akcenty czerwieni i bieli. W prawym dolnym narożniku, pod skosem, sygnatura artysty: Józef Brandt. Poniżej data: 1869.