Kolekcja Sztuki Dawnej

Henryk Rodakowski to jeden z najlepszych polskich portrecistów XIX wieku, a Portret matki należy do jego szczytowych osiągnięć w tej dziedzinie. Artysta zaczął malować obraz w rodzinnym Lwowie, a ukończył w Paryżu, gdzie w tamtym czasie mieszkał. W kwietniu 1853 roku w paryskiej pracowni Rodakowskiego miał go okazję oglądać malarz Eugène Delacroix. Swoje wrażenia odnotował w dzienniku słowami: „Widziałem prawdziwe arcydzieło”. Gotowy Portret matki Rodakowski zaprezentował na paryskim Salonie, czyli najważniejszej wówczas dorocznej wystawie sztuki. Obraz spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem krytyków. Podobne reakcje wzbudził niewiele później na wystawie w Krakowie.

Portret matki należy do dużej grupy podobizn członków własnej rodziny, które wyszły spod pędzla Rodakowskiego (m.in. Portret ojca, 1850, Muzeum Narodowe w Warszawie; Portret siostry artysty, 1858, Muzeum Śląskie w Katowicach). Sportretowana Maria z Singerów Rodakowska była według wspomnień rodzinnych „[…] osóbką malutką, pulchną, bardzo ruchliwą, w gestykulacji trochę zmanierowaną. Życzliwość i dobroć połączone z bystrością umysłu promieniowały z jej jasnoniebieskich oczu. […] Umysł jej był niesłychanie wrażliwy, co dodawało uroku tej bogatej, kochającej naturze: ileż razy zdarzało się słyszeć jej śmiech, kiedy w oczach błyszczały jeszcze łzy”. Na namalowanym przez syna obrazie jawi się jako kobieta spokojna, wręcz dostojna. Wrażenie łagodzą życzliwe spojrzenie i ciepły uśmiech. To właśnie psychologiczne walory obrazu zwróciły na niego uwagę krytyków.

Portret matki został zakupiony do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi w 1937 roku od Zygmunta Rodakowskiego – syna malarza. O pozyskanie obrazu starały się jednocześnie Muzeum Śląskie w Katowicach i Muzeum Narodowe w Warszawie. Pierwszy dyrektor MSŁ Marian Minich był jednak bardzo zdeterminowany, by doprowadzić do zakupu dzieła, które zachwyciło go lata wcześniej, jeszcze jako chłopca. Perypetie związane z pozyskaniem funduszy i negocjacjami z właścicielem obrazu Minich opisał w swoich wspomnieniach Szalona galeria.

Joanna Jaśkiewicz

Obraz przedstawia starszą kobietę na ciemnym tle. Portretowana stoi w centralnej części obrazu. W ujęciu do kolan. Zwrócona jest lekko w prawo. Głowę delikatnie przechyla w lewo. Patrzy na nas. Ma łagodne spojrzenie. Delikatnie się uśmiecha. Ubrana jest w obszerną czarną suknię z długimi rękawami. Dekorację sukienki stanowi biały koronkowy kołnierzyk oraz szeroki pas koronki, którym wykończone zostały luźne rękawy sukni. Ręce trzyma zgięte poniżej piersi, lewa dłoń ułożona na prawym nadgarstku. Na małym palcu wąska, złota obrączka. Kobieta ma ciemnobrązowe lśniące włosy z przedziałkiem pośrodku. Nad uszami, ułożone zostały w formę poziomego rulonu. Tył głowy okrywa czarna chusta. Artysta poprzez jasny kolor zaakcentował to, co w portrecie istotne – twarz oraz dłonie.

Katarzyna Kończal

konsultacja ekspercka: Magdalena Rutkowska