Kolekcja Sztuki Dawnej

Portret syna artysty na koniu to jeden z dość licznych wizerunków członków własnej rodziny wykonanych przez Jana Matejkę. Malarz i jego żona Teodora z Giebułtowskich mieli pięcioro dzieci: Tadeusza (1865–1911), Helenę (1867–1932), Beatę (1869–1926), Jerzego (1873–1923) i Reginę (ur. i zm. 1878). Ojciec chętnie portretował każde z nich, dzieci często pozowały także do obrazów historycznych. Okoliczności powstania konnego portretu Jerzego Matejki znane są dzięki wspomnieniom sekretarza artysty, Mariana Gorzkowskiego, który pisał: „Mając w tych czasach czulsze dla dzieci swych serce i większą litość, artysta zapragnął okazać im głębsze uczucie ojca i rozpoczął malowanie na wsi w Krzesławicach, portretu syna swego Jerzego, jako chłopca w czerwonym stroju, siedzącego na karym koniu; (…) malowanie tamże portretu swej córki panny Beaty z podniesionymi rękami i kanarkiem w ręku; (…) malowanie tamże na wsi portretu drugiej swej córki panny Heleny z ulubionym, a oswojonym jej krogulcem w ręku (...)”. Pozostałe wymienione obrazy są obecnie prezentowane w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Gorzkowski wspomina, że wszystkie portrety powstały w Krzesławicach, czyli wiejskim majątku, który Matejko kupił w 1876 roku. Według sekretarza Matejko, malując w 1882 roku portrety dzieci, chciał im okazać swoje ojcowskie uczucia. Zapewne pragnął w ten sposób zrekompensować im trudną sytuację w domu. Kilka miesięcy wcześniej Teodora Matejkowa trafiła do szpitala psychiatrycznego, co mocno odbiło się na jej dorastających dzieciach.

Jerzy, zwany w domu Iziem, miał wówczas zaledwie 9 lat, ojciec wymalował mu jednak portret godzien wielkich przywódców. Wybrał znany z historii sztuki typ wizerunku konnego, a synka przebrał w strój nawiązujący do szlacheckiego. Powaga z jaką Izio prezentuje się na obrazie nie ma wiele wspólnego z jego codziennym zachowaniem. Chłopiec miał reputację urwisa, a jako nastolatek sprawiał niemałe problemy wychowawcze. Jak pisze biografka artysty, Maria Szypowska, w kolejnych latach był „(...) po całej Galicji wożony od wychowawcy do wychowawcy, nawet czterech klas nie skończył, wreszcie oddany został na praktyczną naukę gospodarowania na wsi, ale też nigdzie długo miejsca nie zagrzał”.