João Maria Gusmão

João Maria Gusmão i Pedro Paiva to portugalski duet artystyczny. Ich prace obejmują film, rzeźbę, instalację i fotografię. W swojej twórczości eksplorują różne tematy, takie jak filozofia, nauka i historia sztuki.

Artyści mieszkają i pracują w Lizbonie, współpracując ze sobą ściśle od 2001 roku. Ich praktyka artystyczna jest rodzajem prowadzenia poetyckich badań nad metafizyką poprzez środki plastyczne: ruchomy obraz, instalację, rzeźbę i fotografię. Ich prace cechuje suspens, dowcip i tajemnica. Tworzą obiekty i scenariusze razem, które są równie filmowe, komediowe i enigmatyczne (Motion of Astronomical Bodies, 2010, instalacja w camera obscura); często i programowo wymykają się też racjonalności (Orange head, Cabbage head, 2018, rzeźby z polichlorku winylu), ponadto kwestionują nasze rozumienie znanego świata (Experiment on the Effluvium, 2009, kolorowy film 16 mm bez dźwięku). Istotnym elementem jest też odwołanie do surrealizmu widoczne szczególnie w tytułach, np.: The Sleeping Eskimo, 2016; The Missing Hippopotamus, 2015; Skoro zjadłaś konia, możesz podróżować do Rzymu osłem: o filozofii karłowatej, 2012.

Rzeźby z brązu: Leaking Clepsydra, Pressure Cooker, Skirt oraz Carrot Bullet to pastisze sztandarowych dzieł Marcela Duchampa, Maxa Ernsta czy Man Raya.

Z kolei minimalistyczna rzeźba Sans titre, 2013, złożona z brył geometrycznych, to kameralne odwołanie do monumentalnych rzeźb Eduardo Chilida.
Angielski krytyk Adrian Searle piszący dla Guardiana tak puentuje artykuł o fenomenie portugalskich artystów: „…Im bardziej staram się zrozumieć Gusmão + Paivę, tym bardziej wzdragam się przed wyjaśnieniem. W pewnym momencie mój wewnętrzny krytyk odchodzi. Co za ulga. Stoję godzinami, gapiąc się…”.

Ryszard Rau