Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

Grafika zastępcza dla video
Grafika zastępcza dla video
Sala Neoplastyczna

Władysław Strzemiński

Sala Neoplastyczna

Udostępnij:
Datowanie: 1947-1948
Technika: malarstwo ścienne
Materiały:tempera (po renowacji: farba akrylowa)
Rozmiar:ca. 964 x 542 cm
Sposób nabycia:zakup
Data nabycia: 1947
Numer inwentarzowy:---
Dzieło dostępne na ekspozycji:nie

Opis dzieła

W 1947 roku kierujący łódzkim Muzeum Sztuki Marian Minich zaprosił Władysława Strzemińskiego do zaprojektowania przestrzeni, przeznaczonej do ekspozycji Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej grupy „a.r.”. Nie jest pewne, jaki był udział Minicha w opracowaniu koncepcji  pomieszczenia, być może miał on dość sprecyzowane wymagania dotyczące jego aranżacji.

Córka Mariana Minicha wspomina, że Strzemiński przed wojną zaprojektował pokój dzienny w prywatnym mieszkaniu Minichów i że wnętrze to, jak i znajdujące się w nim meble, stanowiły kompozycję złożoną z kolorów podstawowych oraz bieli, szarości i czerni, zatem był to pokój w barwach neoplastycznych. Taka sama kolorystyka została utrzymana również w sali muzealnej.

Po II wojnie światowej Muzeum Sztuki otrzymało do dyspozycji nowy budynek - wcześniej pałac rodziny Poznańskich. Sala, której projekt został zamówiony u Strzemińskiego, znajdowała się na jego drugim piętrze, pod koniec amfilady, na styku budynku frontowego z oficyną. Jest to pomieszczenie pięcioboczne, na planie prostokąta ze ściętym jednym narożnikiem. Jego ściany i strop zostały podzielone na barwne kwadratowe lub prostokątne płaszczyzny, podłoga wyłożona biegnącą przez środek wykładziną. Janina Ładnowska w tekście poświęconym Sali Neoplastycznej pisze o brązowym linoleum z wzorem „markującym rytmiczny splot chodników kokosowych”, które w latach późniejszych zastąpione zostało czarnym chodnikiem tekstylnym.

Okno, umieszczone w ścianie przebiegającej po ukosie, podzielone zostało na 16 prostokątów, 4 na szerokość i 4 na wysokość. Metalowa futryna, pojedyncze szyby i podział na niewielkie kwatery przypomina typowe w Łodzi okno fabryczne. Okno to musiało być wymienione przy aranżacji sali - fakt ten nie ma potwierdzenia w znanych dokumentach, jednak jest to jedyne okno w całym budynku o takiej konstrukcji, obcej architekturze pałacu. Jest jeszcze jedna szczególna cecha tego okna - jest ono niemal identyczne z innym, z nowojorskiej pracowni Pieta Mondriana. Wydaje się niemal nieprawdopodobne, żeby Strzemiński widział zdjęcia ostatniego atelier Mondriana, do którego przeprowadził się on na kilka miesięcy przed śmiercią 1 lutego 1944 roku. W Polsce trwała ciągle II wojna światowa, wyzwolenie Łodzi miało nastąpić dopiero za niemal rok. Strzemiński został wysiedlony ze swojego przedwojennego mieszkania, Mondrian w ucieczce przed nazistami zmienił kontynent.

Po wojnie Strzemiński, którego malarstwo oparte jest o zupełnie odmienną teorię, niż obrazy tworzone przez Mondriana, w wykładach dla studentów PWSSP w Łodzi przywoływał jednak neoplastycyzm jako ideę kształtującą architekturę i wpływającą na kształt życia społecznego i indywidualnego: „neoplastycyzm [...] znajduje rozwiązanie zagadnienia, jak organicznie związać poszczególne fragmenty obrazu w jedną całość [...]”. „Szkielet neoplastyczny przetwarza się w szkielet ruchu funkcji w przestrzeni. Z tego wyrasta plan architektury.” (notatki Kazimierza Kędzi, przechowywane w Dziale Dokumentacji Naukowej Muzeum Sztuki).

Mimo, że Sala Neoplastyczna jest tworem całkowicie odmiennym od „Gabinetu abstrakcji”, zaprojektowanym dla muzeum w Hanowerze przez El Lissitzky’ego w 1927 roku, łączy je ów element ruchu, brany pod uwagę przez twórców. Lissitzky pisał: ”Przestrzeń powinna być tak zorganizowana, by skłaniała widza do chodzenia”. Dynamika, wyrażona w przestrzeni „Gabinetu abstrakcji” pionowymi, białymi i czarnymi paskami dzielącymi szarą płaszczyznę ściany, w Sali Neoplastycznej przyjęła formę barwnych płaszczyzn, stanowiących tło dla prezentowanych wewnątrz obrazów.

Być może wiara Strzemińskiego i Mondriana w tę samą utopię o sztuce zmieniającą społeczeństwo, a może całkiem odwrotnie, utrata wiary i próba stworzenia epitafium idei, pogrzebanej w czasie II wojny, dała impuls do powstania Sali Neoplastycznej? W 1948 roku została ona otwarta dla publiczności jako miejsce ekspozycji najważniejszych dzieł Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej grupy „a.r.”, obrazów takich artystów, jak Theo van Doesburg, Jean Helion, Henryk Stażewski, Sophie Taeuber-Arp, Georges Vantongerloo, którym towarzyszyły rzeźby Katarzyny Kobro.

Anna Saciuk-Gąsowska (Cytat za: Organizatorzy życia De Stijl, polska awangarda i design, red. Paulina Kurc-Maj, Anna Saciuk-Gąsowska, Muzeum Sztuki w Łodzi, Łódź 2017)

W roku 1950 nawiązujące do neoplastycyzmu polichromie sali zamalowano, a eksponowane w niej dzieła, nieodpowiadające oficjalnej stylistyce socjalistycznego realizmu, złożono do magazynów. Salę zrekonstruowano dopiero w 1960 roku (dokonał tego uczeń Strzemińskiego, Bolesław Utkin). Od tego momentu przez niemal pół wieku stanowiła ona centralny punkt stałej ekspozycji łódzkiego Muzeum, będąc jednocześnie jednym z nielicznych przykładów sali ekspozycyjnej zaprojektowanej w oparciu o założenia awangardy.

Kontekst Sali Neoplastycznej uległ zmianie w 2008 roku, kiedy zbiory sztuki nowoczesnej i współczesnej przeniesiono do ms2, czyli dziewiętnastowiecznej tkalni przekształconej w przestrzenie wystawiennicze Muzeum Sztuki. Sala, po długich dyskusjach o przeniesieniu jej na ekspozycję Kolekcji Sztuki XX i XXI wieku, pozostała w budynku, dla którego zaprojektował ją Strzemiński. Tym samym przestała być centrum muzealnej kolekcji. W zamian stała się katalizatorem i punktem odniesienia dla działań innych artystów. Poprzez taką formułę dialogu z dziełem tego czołowego animatora polskiej awangardy, artyści mogą twórczo rozwijać i uwspółcześniać jego spuściznę, a także kierować naszą uwagę na te jej znaczenia, które wcześniej pozostawały ukryte. 

Zobacz także


Opis dedykowany osobom ze spektrum autyzmu

Sala neoplastyczna to pokój w Muzeum Sztuki w Łodzi. Muzeum Sztuki w Łodzi jest przy ulicy Więckowskiego 36. Muzeum jest w budynku przy ulicy Więckowskiego od 1948 roku. Wcześniej ten budynek był pałacem rodziny Poznańskich. Poznańscy byli bardzo bogaci. Pałac Poznańskich był duży.

W 1948 roku dyrektorem Muzeum Sztuki był Marian Minich. Minich zaprosił do współpracy Władysława Strzemińskiego. Strzemiński był ważnym artystą. Minich pozwolił Strzemińskiemu zrobić projekt dla jednej sali w Muzeum Sztuki. Strzemiński zrobił projekt Sali Neoplastycznej. W Sali w Muzeum są obrazy i rzeźby. Władysław Strzemiński sam wybrał obrazy i rzeźby do Sali Neoplastycznej. On wybrał ważne dzieła sztuki. Te dzieła sztuki to część Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej.

Strzemiński zaprojektował meble do Sali. On zaprojektował fotele, stół i postumenty. Na postumentach stoją rzeźby. To rzeźby Katarzyny Kobro.

Strzemiński namalował na ścianach i suficie Sali prostokąty. Prostokąty mają różną wielkość. One mają kolory podstawowe: czerwony, żółty, niebieski, biały, szary i czarny. Na ścianach Sali Neoplastycznej Strzemiński powiesił obrazy.

Władysław Strzemiński zaprojektował Salę według reguł neoplastycyzmu.


Neoplastycyzm: 

• kierunek w sztuce nowoczesnej, 

• sztuka abstrakcyjna, 


• najważniejsza jest geometria, 


• tylko linie pionowe i poziome, 


• linie proste tworzą prostokąty, 


• kolory podstawowe: czerwony, żółty, niebieski, biały, szary i czarny.

Sala Neoplastyczna od 1948 roku jest w Muzeum Sztuki w Łodzi.

Sala Neoplastyczna to sala do oglądania sztuki nowoczesnej. Sala Neoplastyczna to dzieło sztuki nowoczesnej. 

Autor skryptu: Agnieszka Wojciechowska-Sej


Wystawy

Kobro y Strzemiński. Prototipos vanguardistas, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia, Madrid, 2017-04-25 - 2017-09-18

Władysław Strzemiński
Władysław Strzemiński

Władysław Strzemiński, artysta i teoretyk, był czołowym przedstawicielem awangardy międzywojennej w Polsce. Urodził się w zaborze rosyjskim, w Mińsku, w rodzinie polskiej. Studiował w elitarnej Wojskowej Szkole Inżynieryjnej im. cara Mikołaja w Petersburgu. Podczas pierwszej wojny światowej doznał poważnych obrażeń, w wyniku których stracił jedną rękę, nogę i widzenie w jednym oku. Od 1917 roku bliżej zainteresował się sztuką i wtedy – lub rok później – poznał też swoją przyszłą żonę, Katarzynę Kobro. Od 1918 aktywnie działał w środowisku konstruktywistów rosyjskich. Już wtedy uczestniczył w posiedzeniach Pododdziału...

Inne dzieła tego artysty
Dzieła w tej samej kolekcji
Zobacz także
Powiązane obiekty